ارسال به دوستان
کد خبر : 191617
تاریخ انتشار : 1/19/2018 8:01:00 AM

درسهائی از قرآن (5) « تکبّر و استکبار (3)»

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ تاریخ: 19.01.2017 

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

یکی از بزرگترین و مهمترین مشکلات جدّی در حیات پیامبران الهی، مواجهه معاندانه مستکبران آن زمانه با ایشان بوده است. به گونه ای که گاهی این دشمنی به مرحله ای می رسید که هرگاه معجزه ای را از سوی آن بزرگواران مشاهده می کردند، به جای آنکه به خود آمده و ایمان آورند، مسیر انکار و تکذیب را ـ به خاطر صفت رذیلۀ تکبر و خوی استکبارـ دنبال می کردند، و به هیچ شکلی خود را در مسیر حق قرار نمی دادند. به همین جهت قرآن کریم ضمن اشاره به یک اصل کلی دربارۀ متکبران، در خصوص لجاجت و انحراف آنان می فرماید: «سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها وَ إِنْ يَرَوْا سَبيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبيلاً وَ إِنْ يَرَوْا سَبيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبيلاً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ كانُوا عَنْها غافِلين‏؛ بزودى كسانى را كه در روى زمين بناحق تكبّر مى‏ ورزند، از (ايمان به) آيات خود، منصرف مى ‏سازم! آنها چنانند كه اگر هر آيه و نشانه ‏اى را ببينند، به آن ايمان نمى ‏آورند؛ اگر راه هدايت را ببينند، آن را راه خود انتخاب نمى ‏كنند؛ و اگر طريق گمراهى را ببينند، آن را راه خود انتخاب مى‏ كنند! (همه اينها) بخاطر آن است كه آيات ما را تكذيب كردند، و از آن غافل بودند!».[1]

آثار تکبر از منظر قرآن کریم

آیه شریفه مزبور به یکی از مهمترین و خطرناکترین آثار تکبر اشاره نموده است، بدین بیان که این افراد هر آیه و نشانه ای را که از حق تعالی ببینند، به آن ایمان نیاورده و به عکس اگر راه ضلالت و گمراهی را مشاهده کنند فوراً به آن متمایل می شوند. چرا که این نشانه در دوران پیامبران الهی، از سوی متکبرین آن زمان وجود داشته است که به برخی از آن موارد اشاره می شود:

1ـ در زمان حضرت هود(ع) مهمترین عامل اصلی بدبختی «قوم عاد» همان استکبار بوده که خدای تعالی در قرآن کریم در این باره می فرماید: «فَأَمَّا عادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُون‏؛ امّا قوم عاد بناحق در زمين تكبّر ورزيدند و گفتند: چه كسى از ما نيرومندتر است؟! آيا نمى ‏دانستند خداوندى كه آنان را آفريده از آنها قويتر است؟ و (به خاطر اين پندار) پيوسته آيات ما را انكار مى‏ كردند».[2] به همین جهت خدای تعالی در آیه بعد[3] از چگونگی عذاب این قوم ـ به خاطر سرکشی آنان ـ سخن به میان آورده است، و این قوم متکبر لجوج را با تندبادی شدید و ترسناک مجازات نموده و کیفر می نماید.

2ـ قرآن کریم دربارۀ قوم شعیب نیز به عنوان یک قوم مستکبر یاد نموده و می فرماید: «قالَ الْمَلَأُ الَّذينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَ الَّذينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ في‏ مِلَّتِنا قالَ أَ وَ لَوْ كُنَّا كارِهين‏؛ اشراف زورمند و متكبّر از قوم او گفتند: اى شعيب! به يقين، تو و كسانى را كه به تو ايمان آورده ‏اند، از شهر و ديار خود بيرون خواهيم كرد، يا به آيين ما بازگرديد! گفت: آيا (مى ‏خواهيد ما را بازگردانيد) اگر چه مايل نباشيم؟!».[4]

با دقت در این آیه، این مهم به دست می آید که آنان انتظار داشتند که حتی حضرت شعیب(ع) و پیروانشان به آیین کفر قوم مستکبر ایمان آورند.

3ـ در عصر موسی و هارون(علیهما السلام) نیز مشکل جدّی آن دو پیامبر خدا، مواجهه با مستکبرانی چون «قارون» و «فرعون» و «هامان» بوده است. قارون به عنوان مردی ثروتمند با تمام غرور، ثروتش را به نمایش می گذاشت و انسانهای فقیر و تهیدست را تحقیر می نمود. چرا که وی همۀ عزّت و سعادت را در ثروت باد آورده می دید. همانگونه که فرعون به واسطۀ قدرتی که بدست آورده بود، مایل بود که مردم زمانه اش او را به عنوان «رب الأعلی» در زمین بپرستند. «هامان» وزیر مقرب فرعون به واسطۀ کبر و غرورش، در تمامی ظلم و ستم ها یار و یاور فرعون بود، و از هیچ ظلمی فرو نگذاشت. البته همۀ این مستکبرین به نوعی هلاک و نابود شدند، فرعون و قوم مستکبرش در دریا غرق شده، و ثروت قارون با گنجهایش در زمین فرو رفت.

خدای تعالی در بخشی از آیات قرآن کریم به قضاوت های قوم حضرت عیسی(ع) و قوم یهود اشاره می کند، و همچنین به مستکبران آن زمانه نیز می پردازد. بدین بیان که آنان همواره آن حضرت را مورد آزار و اذیت قرار می دادند، و به خاطر استکباری که داشتند در برابر حضرت عیسی(ع) ایستاده ، و مدتها یاران او را شکنجه می دادند.[5]

4ـ عصر پیامبر اکرم(ص) نیز ـ مطابق بخشی از آیات نورانی قرآن کریم ـ قومی مستکبر وجود داشتند که به واسطه کفر، بی ایمانی، لجاجت و انعطاف ناپذیری در برابر حق، بیشترین آزار و اذیت را نسبت به پیامبر اکرم(ص) و یاران او روا داشتند؛ و نسبت به آن حضرت(ص) تهمت های گوناگونی چون: «کهانت»، «سحر»، «جنون» و ... می زدند، که قرآن کریم در آیات متعددی به این آزارها که همۀ آنها به واسطه تکبر و خوی استکبار قریشیان بوده، اشاره نموده است: «ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ * ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اسْتَكْبَرَ * فَقالَ إِنْ هذا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ؛ بعد چهره درهم كشيد و عجولانه دست به كار شد * سپس پشت (به حقّ) كرد و تكبّر ورزيد * و سرانجام گفت: «اين (قرآن) چيزى جز افسون و سحرى همچون سحرهاى پيشينيان نيست‏».[6]

البته سرنوشت همۀ این مستکبران، عذاب الهی و دوری از رحمت حق تعالی است که این آیۀ شریفه بر آن تصریح می نماید: «وَ أَمَّا الَّذينَ اسْتَنْكَفُوا وَ اسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَليماً وَ لا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصيراً؛ و آنها را كه ابا كردند و تكبّر ورزيدند، مجازات دردناكى خواهد كرد؛ و براى خود، غير از خدا، سرپرست و ياورى نخواهند يافت‏».[7]

مستکبرین که در حقیقت با تکبر خود کار می کنند، درب های رحمت الهی را بر روی خود بسته، و به بهشت الهی وارد نخواهند شد. چرا که خدای تعالی در این خصوص می فرماید: «إِنَّ الَّذينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ في‏ سَمِّ الْخِياطِ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمين‏؛ كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند، و در برابر آن تكبّر ورزيدند، (هرگز) درهاى آسمان به رويشان گشوده نمى ‏شود؛ و (هيچ گاه) داخل بهشت نخواهند شد مگر اينكه شتر از سوراخ سوزن بگذرد! اين گونه، گنهكاران را جزا مى ‏دهيم‏».[8] این آیه به صراحت بیان می دارد که تکذیب آیات الهی از سوی اقوام گذشته که انبیاء الهی را مورد استهزاء و آزار و اذیت قرار می دادند، به خاطر خوی استکباری آنها بوده است.

خوی استکباری و به استضعاف کشیدن جوامع بشری

از مجموعۀ آیاتی که دربارۀ تکبر و استکبار بیان گردید، این مطلب قابل برداشت است که مستکبران به هر دلیلی می کوشند تا از مسیر حق خارج شده، و همۀ آیات و معجزات الهی را انکار کنند. این گونه افراد خود را برتر از قانون خدا دانسته، و حتی فهم خود را بالاتر از فهم وحی می شمرند؛ و در برابر حقائق ایستادگی می کنند، که در نتیجه مشکلاتی زیادی را برای جامعۀ بشری پدید می آورند.

آنان به واسطۀ آن خوی انحرافی و متکبرانه بر مردم ظلم و ستم روا می دارند، و به بدترین شکلی آنها را مورد چپاول قرار می دهند؛ و با خوی برتری طلبی خود جهت تسلط به آدمیان، به جامعۀ انسانی انواع فشارها را وارد می آورند. برای مستکبرین در فشار آوردن بر انسان ها فقر تهیدستان معنایی ندارد و اساسا اهمیتی ندارد. بلکه فقط درصدد هستند دایرۀ قدرت خود را گسترش داده، و ثروت ملتها و انسانهای مظلوم و مستضعف را به یغما ببرند.

خوی استکباری اگر قدرت لازم را به دست آورد، می خواهد بر تمام دنیا سلطه داشته باشد، و هر قانونی را که به نفع خود باشد را به همگان تحمیل نماید.

سخن پایانی

امروزه نیز در دنیا ظلم استکبار بر کسی پوشیده نیست، و به همین جهت است که جوامع بشری از ظلم و ستم آنها رنج می برند، و وضعیت موجود را یک وضعیت بحرانی برای حیات بشری می دانند.



[1]. الأعراف/146.

[2]. فصلت/15.

[3].«فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ ريحاً صَرْصَراً في‏ أَيَّامٍ نَحِساتٍ لِنُذيقَهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَخْزى‏ وَ هُمْ لا يُنْصَرُون».(فصلت/16)‏

[4]. الأعراف/88.

[5].«لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَةً لِلَّذينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَ الَّذينَ أَشْرَكُوا وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ قالُوا إِنَّا نَصارى‏ ذلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسينَ وَ رُهْباناً وَ أَنَّهُمْ لا يَسْتَكْبِرُون‏؛بطور مسلّم، دشمنترين مردم نسبت به مؤمنان را، يهود و مشركان خواهى يافت؛ و نزديكترين دوستان به مؤمنان را كسانى مى‏يابى كه مى‏گويند: «ما نصارى هستيم»؛ اين بخاطر آن است كه در ميان آنها، افرادى عالم و تارك دنيا هستند؛ و آنها (در برابر حق) تكبّر نمى‏ورزند»(المائده/82)

[6]. المدثر/22ـ24.

[7]. النساء/173.

[8]. الأعراف/40.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :